Kulturhistorisk leksikon

Person (187)

  • Fotografen Olai Fauske (1887-1944): Modernist og norskdomsmann

    Kva var det som fekk ein ung gut, fødd og oppvaksen på ein litt avsidesliggande gard i Sunnfjord kring siste hundreårskiftet, til å bli fotograf i heimbygda? Det var eit yrkesval som låg milevis unna det andre ungdomar på denne tida kunne tenkje seg. For dei som ikkje hadde ein gard å gå til var både utflytting til Bergen og, ikkje minst, draumen om Amerika meir lokkande, anten som eit høve til å legge seg opp pengar på hardt arbeid nokre år, eller som ein stad å byggje heile framtida si på.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Peder Pavels – gloppenprest på tokt i Middelhavet

    Peder Pavels vart fødd på Hjelmeland i Ryfylke 15. desember 1769. Han kom til Gloppen i 1801, og var prest der til han i 1829 flytta til Kragerø. Før han fann kallet sitt i Nordfjord hadde lagt bak seg nokre opplevingsrike år som skipsprest.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gloppen
  • Rangele Lassedotter Varli - ei kvinnestemme frå Hyllestad

    Rangele Lassedotter ( 1620-1707) frå Hyllestad må ha vore kring 80 år då ho i 1700 gjekk opp kyrkjegolvet i Hyllestad for å bli vigd for tredje gong. Brudgommen var om lag 25 år yngre enn den vordande kona si. Dette giftarmålet handlar neppe om kjærleik, men det fortel om kvinneliv og ålmenne trekk ved det gamle bondesamfunnet.

  • Lærar for livet

    Den 7. oktober 1849 vart 15 år gamle Kornelius Lunde frå Gaular konfirmert. Kornelius var odelsgut på garden Lunde, men var også ein skarp gut med akademiske talent, på god veg mot læraryrket.

  • Far og son Bakke - framståande venstremenn frå Holmedal

    I andre halvdel av 1800-talet gjekk det føre seg ei storstila oppblomstring av norsk nasjonalkultur og åndsliv, og i brodden for dette stod den tids "raddisar" - målfolk, venstremenn og Jaabæk sine bondevener. To av dei kom frå Holmedal: Ola Bakke og sonen David Bakke.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Askvoll
  • Gunnar S. Gundersen - verdskjent kunstnar

    Kunstnaren Gunnar S. Gundersen (1922-1983) kom til Høyanger som 6-åring og voks opp her. Han vert rekna som ein av dei viktigaste av dei non-figurative kunstnarane i Noreg.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Vêrspåmannen i Røyrvik

    Magnus Skildheim, fødd 18.07.1932, kjem frå Luster og vart tidleg kjend for sine merkelege evner til å spå vêr og føre langt betre enn meteorologane. Under krigen tok nazistane radioen, så Magnus måtte læra seg dei gamle teikna for værforandring ved å sjå på oppførselen til krøtera og andre ting i naturen. Særleg på stølen i høgfjellet var det viktig å kunne vita litt om vêret i komande dager.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Sjur i Vaim

    Den eldgamle slekta som hadde sete på halve Hovland med ei landskyld på 45 merker smør, døydde ut på 1790 talet. Knut Larsson Tronvik som var i mågskap på Hovland, tok over. Han var gift med Barbro frå Frivik. Den nye ætta var drivande og flinke folk. Dei hadde to søner, Hans og Daniel. Båe var utifrå kloke karar, og skiftast om å vera lærarar i krinsen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Minnestein over Ragnar Melvær

    "Ungdom reiste denne steinen i takksemd for truskapen din mot gode framtak", er innhogge på minnesteinen over Ragnar Melvær på kyrkjegarden i Florø, avduka 13. juni 1920. Melvær fall frå i ung alder, berre 33 år gammal, midt i arbeid for mange "gode framtak": - det frilynde ungdomslagsarbeidet, fråhaldsrørsla, målreisingsarbeidet og skyttarrørsla.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Flora
  • Minnestein på krigsgrav - Paul Ytrehorn

    På kyrkjegarden ved Hornindal kyrkje står to minnesteinar over falne i andre verdskrigen. Den eine står til minne om dei tre ungdommane frå Hornindal som sette livet til i krigen. Den andre står på grava til ein av dei, Paul Ytrehorn.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Hornindal
  • Minnestein over fylkesmann Hans Seip

    Hans Seip (1881-1945) var fylkesmann i Sogn og Fjordane frå 1929 til han vart avsett av NS-regimet sommaren 1941. Han flytte då til Fjærland. På nyåret 1945 vart han sjuk og døydde 14. mars. Etter eige ynskje vart han gravlagd i Fjærland. I 1949 reiste fylket ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Minnestein over Sigurd Fossen

    Folk i Sogn og Fjordane har heidra minst åtte personar med minnestein for innsats i song- og musikklivet. To minnesteinar står på kyrkjegarden i Holmedal, - den eine på grava til Sigurd Fossen, den andre på grava til Ola Espedal.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Askvoll
  • Minnestein over Ola Espedal

    Folk i Sogn og Fjordane har heidra minst sju personar med minnestein for innsats i song- og musikklivet. To minnesteinar står på kyrkjegarden i Holmedal, - den eine på grava til lærar og kyrkjesongar Ola Espedal, den andre på grava til Sigurd Fossen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Askvoll
  • Franz og Karen Sophie Schiertz

    Franz Schiertz var fødd i Tyskland i 1813. Han vart gift med Karen Sophie Reusch Koren frå Bergen. Ho var 19 år yngre enn han. Schiertz flytte til Norge og slo seg ned i Balestrand. Han var ein nær ven av Fridtjof Nansen og J. C. Dahl. Schiertz teikna fleire kjende bygg i Norge, og han var engasjert i arbeidet med å verna norske stavkyrkjer.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Balestrand
  • Treskjeraren Ivar Høyvik

    Treskjeraren Ivar Høyvik (1881-1961) har som få andre vore med på å forma det særeigne drakestilsmiljøet i Balestrand. Dei mest kjende arbeida hans er i dag å finna i Høyviksalen på Kvikne's Hotel. Men det er likevel dei storslegne og detaljrike dekorasjonane på drakestilhusa som imponerer mest.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Balestrand
  • Kunstmålar Hans Dahl

    Hans Dahl frå Granvin i Hardanger bygde seg sommarvilla i Balestrand i 1893. Frå 1919 budde han fast i Balestrand året rundt. Dahl måla den vakre vestlandsnaturen, og ofte plasserte han vakre, lyshåra jenter i nasjonaldrakter i bileta sine. Dahl var mykje kjend ute, han var nær ven med den tyske keisaren, og var omtykt i bygda.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Balestrand
  • Minnestein over Konrad Byrknes ved Mjømna kyrkje

    Etter mobiliseringa 9. april 1940 reiste mannskap frå heile Sogn og Fjordane til mønstringsstaden Bømoen på Voss. Vel 2000 mann vart frå 19. april overførte austover og var med i stridane i Valdres fram til kapitulasjonen 30. april. Konrad Byrknes var ein av dei som ikkje kom heim att i live. I juli 1945 vart det avduka ein minnestein på grava hans ved Mjømna kyrkje.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Alfred Maurstad - frå Tuftene i Maurstadgrenda

    Skodespelaren Alfred Maurstad (1896-1967) vart fødd og voks opp på Bryggja i Ytre Nordfjord. Barndomsheimen hans på småbruket Tuftene ligg i skråninga ned mot Maurstadvika. Det er i privat eige og ikkje ope for ålmenta. Arthur Klæboe var på vitjing på Tuftene i 1966 for å laga eit radiointervju med Maurstad.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vågsøy
  • Minnestein over Georg Distad

    På ein ovalforma naturstein på ei grav ved Fjærland kyrkje står denne innskrifta: GEORG DISTAD * F. 18-6-1915 * FALT I KAMPANE I * VALDRES 28-4-1940 * FOR FEDRELANDET * TAKK. Distad vart gravlagd i Valdres og familien sette opp gravstein. I 1942 vart den gravlagde flytta heim til Fjærland.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Sogningen Olaf Huseby - publisist i Kristiania og Amerika

    Olaf Huseby, fødd 1856 i Leikanger, død 1942 i Amerika, gjekk lærarskulen på Stord, men slutta i læraryrket etter tre år. I staden vart han utgjevar og forleggjar, fyrst i Kristiania, seinare i Amerika. Han vart gravlagd på ein kyrkjegard i Michigan. Grava er der enno, men ingen gravstein.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Leikanger
  • Krigsgrav i England - Martin Flo, Stryn

    På ein gravstad i Greenwich i London er eit felt for norske graver. Mange av gravene har same type gravstein; dei er alle krigsgraver frå verdskrigen 1939-1945. På ein gravstein står namnet MARTIN FLO.

  • Kunstmålaren Steffen Inge Gausemel

    Steffen Gausemel hadde ei kort skapingstid, men han gjekk inn for kunsten med heile sin hug. Allereie som liten synte Steffen seg å vere ein kreativ kar. "Mor hans trudde for visst at han kom til å bli kunstnar, for han brukte ikkje førebilete frå bøkene, som var vanleg i den tida, men teikna skisser frå det verkelege livet."

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Hornindal
  • Biletveverska Brita Lund

    Biletveverska Brita Lund var fødd 24. juni 1886 på garden Lund på Grodås i Hornindal. Ho var den eldste av fem sysken. Foreldra var nyrydningsfolk. Dei rydda seg ein fin gard som ligg høgt og fritt med fint utsyn over Hornindalsvatnet og bygda. Her voks Brita opp.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Hornindal
  • Minnestein over Jon J. Hop

    Jon J. Hop var den første frå Solund som miste livet i krigen 1940-1945. Han var mannskap på ein båt på veg for å henta mjøl i Vaksdal. Båten vart kapra av tyskarane og kom under eld av norske styrkar. Jon og fleire andre ombord vart drepne. Etter krigen vart det reist minnestein over Jon J. Hop.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Solund
  • Prost Niels Griis Alstrup Dahl - folkeopplysar og velferdsbyggjar

    Prosten Niels Griis Alstrup Dahl (1778 - 1852) vert kalla folkeopplysar og patriot. Prestegjerninga hans kjem litt i skuggen av alt han gjorde for å betre kåra i Eivindvik prestegjeld.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Filippiner-Lund vidkjend og avhalden misjonær

    David Olai Lund, betre kjend som Filippiner-Lund, vert rekna blant våre største misjonærar. Han såg tidleg vegen han måtte gå og førebudde seg særs grundig til gjerninga. Saman med kona la han ned alle sine krefter i misjonsarbeidet på Filippinane.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Solund
  • Gravminne over eidsvollmann i Solvorn

    Nordre Bergenhus Amt (Sogn og Fjordane fylke) valde tre utsendingar til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814. Dessutan var begge utsendingane frå Det Bergenhusiske Regiment frå Sogn. Alle fem er heidra med minnesmerke. I Solvorn står det ein stasleg jernkross på grava til utsendingen Lars Johannes Irgens.

  • Minnestein i Ørsta over bandsmiar frå Loen

    Dei kalla han Band-Anders eller berre Banden. Anders Hoffrening frå Loen kom til Ørsta i 1870-åra og vart etter kvart fastbuande der. Han var ein av dei små i samfunnet, og han hadde ikkje nære pårørande i heimbygda si. Då han døydde i 1924 var det ingen til å syta for stein på grava, men etter krigen gjekk folk i naboskapet der han budde saman om å setja opp ein minnestein.

  • Minnestein over Johannes K. Årseth

    Den 23. april 1940 fall Johannes Årseth frå Gaular i nærleiken av huset til Nordsinni Ungdomslag i Nordre Land. Han vart gravlagd ved Nordsinni kyrkje. Ungdomslaget "adopterte" Johannes Årseth. Dei reiste minnestein på grava hans, og hengde opp eit bilete i ungdomshuset. Kvar 17. mai vert det lagt ned krans ved minnesmerket.

  • Minnesmerke over Johan A. Berge i Etnedalen

    Soldat Johan A. Berge frå Oppstryn fall i kampane mot tyske invasjonstyrkar i Valdres 24. april 1940. Han vart gravlagd ved Bruflat kyrkje. Forfattaren Knut Hauge skreiv kort etter diktet Han fall ved Høljerasten bru. I 1941 reiste bygdefolket ein minnestein på grava hans, og det er seinare sett opp andre minnesmerke over dei 5 soldatane som fall i Etnedalen.

  • Krigsgrav ved Nord-Vågsøy kyrkje - Ragnvald og Arthur Torheim

    Brørne Ragnvald og Arthur Torheim miste livet i andre verdskrigen som følgje av krigshendingar. Begge ligg gravlagde i same grava på kyrkjegarden ved Nord-Vågsøy kyrkje og det står eit vakkert gravminne på grava.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vågsøy
  • Minnesmerke over prestedottera Inga Houge i Vik

    På kyrkjegarden ved Hopperstad stavkyrkje står det eit rikt ornert smijerns-gravminne på grava til prestedottera Inga Houge som døydde berre 16 år gammal. I si tid vart det planta ein ask på grava hennar, eit tre folk omtala som ein "sørgjeask".

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Krigsgrav i Feios - matros Odd Hove

    "Signe dykkar minne!" står skrive på gravsteinen til Alv og Odd Hove på kyrkjegarden i Feios. Grava er ei krigsgrav. Odd Hove segla under heile krigen 1940-1945 i alliert fart. Han vart sjuk om bord og døydde på sjukehus i Skottland. Urna vart nedsett på kyrkjegarden i heimbygda 6. oktober 1945.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Minnestein over soldat Hans Elvheim

    10. april 1940 reiste 23 menn frå Fresvik til Bømoen på Voss for å vera med og forsvara landet mot den tyske okkupasjonsmakta. Hans Elvheim var ein av dei. Han reiste som frivillig. Under kampane i Valdres vart han sjuk og døydde i september same året. Etter krigen reiste bygdefolket ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Byggmeister Lars N. Sølvberg

    Ved førre århundrekskiftet vart Lars Nilsson Sølvberg (1861-1910) frå Utvik mykje brukt som byggmeister og arkitekt i Nordfjord. Sølvberg bygde mange ulike type bygningar og er kjend for sin bruk av sveitserstilen. Han teikna tre kyrkjer i Nordfjord og restaurerte tre andre.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Minnestein over Jon Fridtun

    Jon Fridtun (1867-1914) frå Flogrenda i Stryn døydde berre 47 år gamal. Han var ein føregangsmann i målreisinga i Nordfjord, i den frilynde ungdomsrørsla og fråhaldsrørsla. I 1920 reiste sambygdingar ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Minnestein over stortingsmann Sigmund K. Aarnes

    Sigmund K. Aarnes frå Stryn var bonde og lensmann. Han vart tidleg med i politisk arbeid og hadde ei rekkje verv i kommunen og fylket, og han var stortingsmann i fleire periodar. Han døydde brått 5. november 1912, berre 61 år gammal. Stryn kommune kosta gravferda og heimbygda reiste minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Minnestein over Per Faleide

    Minnesteinen over soldaten Per Faleide står på grava hans ved Innvik kyrkje. Han var ein av åtte frå Sogn og Fjordane som fall under kampane i Valdres i april 1940. Minnesteinen vart avduka 17. juni 1945. Det vert lagt ned krans kvar 17. mai.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Minnestein over Anna Cathrine Schreuder

    Minnesteinen på grava til Anna Cathrine Schreuder, mor til misjonær Hans Schreuder, står ved Stedje kyrkje. Ideen til å få sett opp denne minnesteinen vart lansert i 1917 på 100-årsdagen for Schreuders fødselsdag. Då var det eit minnestemne på Kjørnes som samla mykje folk. Men det skulle gå meir enn 10 år før ideen vart realisert.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Minnestein over Olav Rise

    Under krigen 1940-1945 var handelsstyrar og dampskipsekspeditør Olav Rise på Leikanger med i motstandsrørsla. Saman med ni andre vart han arrestert i ein gestaporazzia 4. februar 1945. Han vart torturert til døde i Bergen 15.2 og ikkje funnen før i juli. Den 17. mai 1947 vart det avduka minnestein på grava hans i Leikanger.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Leikanger
  • Minnestein over Ingvald Eggum

    Den 11. mars 1943 var Det Bergenske Dampskipsselskab (BDS) sitt skip D/S "Brant County" i konvoi med 59 andre på veg frå Amerika til England. Skipet blei torpedert av ein tysk ubåt og gjekk ned etter kort tid. Ingvald Eggum var ein av dei 24 som miste livet. I 1985 reiste Norske Reserveoffiserers forening minnestein over han.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Leikanger
  • Minnestein over Anders Eggum

    Atten menn frå Leikanger var med i krigen i Valdres våren 1940. Ein av dei miste livet. Anders H. Eggum vart fyrst gravlagd ved Bagn kyrkje i Sør-Aurdal, men seinare flytta heim til Leikanger. I 1945 reiste Syrstrond Ungdomslag ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Leikanger
  • Krigsgrav på Leikanger - kaptein Thorvald Johannessen

    Den 25. april 1940 var D/S "Kommandøren" på veg inn Sognefjorden med kring 100 mobiliserte som blei sette på land på Leikanger. Straks etter, medan båten låg til kai, gjekk tyske bombefly til åtak. Mannskapet rømde på land og kapteinen vart dødeleg skadd av ein bombesplint. Han vart gravlagd på Leikanger kyrkjegard. Grava har status som krigsgrav.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Leikanger
  • Frontkjempargrav i Høyanger - Karl Uno Sundberg

    Like innanfor porten til gravstaden Høgereina i Høyanger står gravminnet over frontkjemparen Karl Uno Sundberg. Oskeurna hans vart sett ned 6. mai 1943 under stor deltaking. Grava er freda.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Minnestein over Jon Dyrrdal

    Jon Dyrrdal, fødd 1894, kom frå den einbølte høgdegarden Dyrdal på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune. Han kom i ung alder til Oslo, reiste på studieferd i Sør-Europa og Midt-Austen, og hadde seinare fleire års opphald i Amerika. I tida 1928-1933 var tilsett som sekretær i Oslo fylkeslag av Noregs Ungdomslag. Dyrrdal døydde hausten 1933 og vart gravlagd i Ortnevik. Fylkeslaget reiste ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Minnestein over soldat Halvard Trædal

    Halvard Benjamin Trædal frå indre Oppedal fall i kampane i Valdres 26. april 1940. Han vart fyrst gravlagd i Valdres, men vart same hausten flytta heim. Oppedal Ungdomslag tok straks opp tanken om å reisa ein minnestein på grava hans, og våren 1941 vart steinen avduka.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Minnestein i Eivindvik over lensmann Bredvik

    Augustin Bredvik (1868-1952) var lensmann i Gulen i meir enn 40 år. Ein av "dei byggjande menn i Vestlandsbygdene", skreiv "Firda" i eit minneord. Den 15. august 1954 vart det avduka ein minnestein på grava hans ved kyrkja i Eivindvik.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Minnestein over Niels Griis Alstrup Dahl

    "Brød av Steen og Aand af Striile, Dahl i Eivindvigen tvang." Dette er dei ofte siterte orda av Henrik Wergeland om presten Niels Griis Alstrup Dahl i diktet Eivindvig. Dei vitnar om ein prest som både var oppteken av den materielle sida av menneskelivet og den åndelege. Han døydde i år 1852 og vart gravlagd ved Gulen kyrkje. I 2002 - 150 år seinare - reiste folket i Gulen ein minnestein over Dahl.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Minnestein på grava til jordbruksskulestyrar Martin Luther Storm

    Martin Luther Storm, f. 1836, er ein av dei store i landbrukssoga til Sogn og Fjordane. Då fylket la ned landbruksskulen på Mo i 1870, kom Storm inn som forpaktar frå våren 1873 og dreiv skulen til 1907 då fylket på ny tok over. Han døydde hausten 1916 og sommaren 1922 reiste elevar ein minnestein på grava hans på kyrkjegarden i Førde.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Minnestein over sokneprest Løvoll

    Kyrkjelydane i Eid og Stårheim har reist gravminne på to av sokneprestane sine. Den fyrste var Niels Nielsen Dahl, prest i Eid 1852-1854, den andre Arnoldus Johan Løvoll, prest i åra 1925-1945. Minnesteinen på grava til Løvoll vart avduka i september 1947.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Eid
  • Halvard Drægni og A/S Sogns Frugtkonservering

    Halvard Drægni - "Saftkongen frå Sogn" - var sjølve pioneren i norsk fruktkonservesindustri. Drægni sitt industrieventyr starta med 10 tønner blåbær frå Nordfjord som han ved eit tilfelle kom over. Frå å vere ei binæring i beskjeden målestokk, voks saft- og syltetøyproduksjonen, og allereie på 1910-talet var Drægni-produkta landskjende.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • Løparkongen Mensen Ernst

    Mensen Ernst, eller Mons Monsen Øyri (1795-1843), var ein husmannsgut frå Fresvik som har vorte kalla løparkongen og den største langdistanseløparen gjennom alle tider.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Olav Hoprekstad - lærar og forfattar

    Olav Hoprekstad (1875-1965) var lærar, forfattar og bygdebokskrivar. Han er ein av dei nynorske dramatikarane som har fått flest stykke oppførte på teater. For vikjene er han godt kjend som redaktøren av bygdebøkene våre.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Biletvevaren Kjerstina Vangsnes

    Kjerstina Vangsnes (1867-1915) vart eit kjent namn i kunstnarkretsar her i landet, på slutten av 1800-talet. Som kunstveverske vart ho oppfatta som eit ubrote bindeledd mellom gamle biletvevtradisjonar og den nye nasjonale vevrenessansen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Kartografen Ivar Refsdal

    Ivar Refsdal (1866-1939) frå Vik i Sogn var ein kjend kartograf, - "en kartograf av Guds nåde", kalla professor Edvard Bull han. Atlasa til Refsdal var einerådande i skulen til midt på 1960-talet.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Arkeologen Anders Nummedal

    Anders Nummedal (1867-1944) frå Vik var ein kjend forskar og arkeolog. Det var han som oppdaga Fosna- og Komsakulturen. Han avdekka også fleire steinaldertufter, mellom anna i Sogn.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Kunstmålaren Isak Ræfsnes

    Isak Refsnæs (1852 - 1928) frå Stadlandet var både landskaps- og portrettmålar. Mest kjend er han likevel som marin-målar og tolkar av den vestnorske kystnaturen og havet.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Kunstmålaren Bernt Tunold

    Kva tid er du fødd, spurde journalisten som intervjua Bernt Tunold i 1934. I 1577, svara Tunold. I 1577, undra journalisten. Det som hende for 3-400 år sidan er meg like nært som det som hende for tretti år sidan, svara Tunold. I går eller for tusen år sidan, kva tyder slikt når ein står over for dei verkelege verdiane i livet, venleiksverdiar og åndsverdiar?

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Claus Frimann - diktarpresten og sildepresten frå Selje

    Claus Frimann var både prest og diktar. Gjennom oppveksten sin i Selje lærde han fiskaryrket og sjøen å kjenne, og seinare i livet henta han både inspirasjon i diktinga si og ein stor del av inntektene sine nettopp frå sjøen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Paul Berstad - bygdesongar og tonesamlar

    Paul Berstad (1908-1993) var ein framifrå bygdesongar, og i tillegg var han ei viktig kjelde for slåttetradisjonen i ytre Nordfjord.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Anna Karina Stang

    Anna Stang (1899-1996) er ein fin representant for songtradisjonen i ytre Sunnfjord. Ho hadde eit allsidig repertoar som femnde om både slåttestev, gjetarviser og religiøse folketonar.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Askvoll
  • Einar Bakkane

    Einar Bakkane vaks opp i Solheimsdalen som då høyrde til Naustdal kommune, og fekk si første opplæring på fele i 8-9-årsalderen. Han fekk lære slåttar av Valton Torvik, og var ein flink og etterspurd spelemann.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Naustdal
  • Spelemannen Nils Furnes

    Nils Furnes hadde sin speletradisjon mest etter farbroren Ola Nos frå Gaular. Seinare var Furnes ein av dei som flytte til Bergen og var med og skipa spelemannslaget Fjellbekken.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gaular
  • Spelemannen Per Støyva

    Spelemannen Per Støyva (1896-1988) frå Breim tok vare på og levde for musikken, og var det siste bindeleddet mellom den gamle Breimsmusikken og yngre spelemenn i indre Nordfjord. Han var ein av dei beste elevane til "Gamle-Reeden" - storspelemannen Anders Reed.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gloppen
  • Paulen-spelemennene i Jølster

    "Paulsmusikken" er eit omgrep i folkemusikken i Sogn og Fjordane. Denne tittelen skriv seg attende til garden Paulen i Jølster, der ein syskenflokk talde ni; tre jenter og seks gutar. Foreldra heitte Ola Paulen, Jølster og Helga, fødd Mykland i Breim. Musikken hadde ein sentral plass i familien. Alle var svært musikalske og alle brørne spelte fele.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Meisterspelemannen Jon Rosenlid

    Jon Rosenlid (1891-1974) var frå Fjelli i Nordfjord, men budde mesteparten av tida i Bergen. Han er kjend for drivande dansespel og for mange gode slåttekomposisjonar. Han var ein av dei første som tok i bruk hardingfela i Nordfjord.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Lars Hjellbakk - spelemann og slåttediktar

    Lars Hjellbakk (1889-1976) var gardbrukar, felemakar, treskjerar, spelemann og slåttediktar frå Hornindal. Han har vore den sentrale tradisjonsberaren av folkemusikk i Hornindal den seinare tida.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Hornindal
  • Meisterspelemannen Anders Reed

    Anders Reed (1849-1924) var frå Breim og var meisterspelemann på vanleg fele. Han var i si tid den mest nytta spelemann i bryllaup og ved andre høve, og spela i meir enn 300 bryllaup i Nordfjordbygdene.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gloppen
  • Anders Viken - nyskapar i folkemusikken

    Anders Viken (1898-1977) var spelemann og komponist frå Jølster, og komponerte kring 500 slåttar. Han fekk òg utvikla ei hardingfele som fekk namnet Idealfela, - ein kombinasjon mellom hardingfele og vanleg fele.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Johan Schumann - sauehaldar på Hovden

    På ein bergknause på øya Hovden vest for Florø står det ei kring 2,5 meter høg steinstøtte til minne om Johan Schumann. Minnesteinen vart reist samstundes med at oskeurna hans vart sett ned her ei tid etter at han døydde i 1911. Kven var han, denne mannen som fekk eit så sereige gravmæle?

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Flora
  • Minnestein over biskop Peter Hognestad

    Peter Hognestad var biskop i Bjørgvin i åra 1916-1931. Han døydde 2. september 1931 og vart gravlagd i Bergen "Hognestad var folket sin mann", skreiv Fjordabladet i minneordet sitt. "Med si varme og folkelege forkynning på folkemålet [nynorsk] vann han alle hjarto både i bygd og by." I 1933 vart det reist minnestein på grava hans.

  • Minne om Johanna M. Haugen

    "Johanna Haugen av Luster, fødd i Luster 2/6.1908, upteki i skulen [ved] Sogns Barneheim 1/10 - 1917 og utskrivi frå folkeskulen 21. juni 1924. Ho hev tungt næme, [har] arbeidt med bra trott, og vunne seg noko kunnskap i læreemne. På skulen hev ho skikka seg sers vel." Dette var avgangsvitnemålet til Johanna Haugen då ho reiste frå Sogns barneheim i 1924. Kven var ho? Kvifor kom Johanna på barneheim? Korleis gjekk det med henne i livet?

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • Gravstein over tysk marineoffiser i Fjærland

    Den 29. juli 1910 omkom ein tysk marineoffiser i Fjærland då han fall utfor fjellet på sørsida av Bøyadalen. Foreldra, herr og fru Christiani frå Berlin, kom til Fjærland i gravferda, og ordna seinare med at det kom opp ein minnestein på grava.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Lars Norevik - arkitekt og bygdeutviklar

    Lars Norevik (1892-1949) var bygdeutviklar i Ortnevik. Han gjekk i gang med båtbyggjeri, han bygde elektrisitetsverk, han heldt yrkesskule, og han teikna og bygde Ortnevik kyrkje.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Vilhelm Bjørknes frå Gulen - kunstmålar og forkynnar

    «Bjørknes var ein allsidig utrusta mann. Han dreiv gardsbruk på Byrknes attåt landhandel. Som unngut slo han seg på målarkunsti og kom i kunstnarlære saman med Mons Breidvik. Gjennom åra har han måla hundrevis av målarstykke.» (Sognevarden).

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Minnestein på grava til lensmann Jens Landmark

    Vinteren 1906 omkom lensmannen i Luster i ei køyreulukke på vegen mellom Nes og Dale. Han vart gravlagt på den gamle kyrkjegarden attmed Dale kyrkje. I 1907 reiste bygdefolka ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • Krigsgrav i Nordalsfjorden - Hilmar Hansen

    Hilmar Hansen vart arrestert av Gestapo våren 1943. Han døydde i den tyske fangeleiren Vaihingen hausten 1944. Fleire år etter krigen vart han attfunnen. Urna hans vart sett ned på kyrkjegarden i Nordalsfjorden i 1954. "Fall for Noreg" står det på gravsteinen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Flora
  • Minnestein over Edvin Færøy

    Edvin Færøy fall i Valdres 20. april 1940. Han vart fyrst gravlagd i Valdres men seinare flytta heim og gravlagd på kyrkjegarden i Rutledal. Bygda reiste minnestein på grava.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Minnestein over Ivar og Andrine Svardal

    Sommaren 1956 heldt fråhaldsfolket i kommunane Brekke og Gulen stemne i Rutledal. Det var ei særleg høgtid denne stemnedagen. Det vart avduka ein minnestein over Ivar og Andrine Svardal. Svardal skipa eitt av dei første fråhaldslaga i Sogn.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Krigsgrav i Selje - Romandus Stave

    Grava til Romandus Stave er ei av tre krigsgraver på kyrkjegarden ved Leikanger kyrkje på Stadlandet. Romandus Stave segla i utanriksfart då verdskrigen braut ut 3. september 1939. Han omkom i England i november same året.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Nordsjøfarten - Krigsgrav på Bømlo

    "Nils Jensen Nesse (..) Fall for Norges sak. Ditt minne skal aldri dø." Desse orda står på ein gravstein på den nedlagde kyrkjegarden på Gåsland, nord på Bømlo. Nesse fall som matros i Den Norske Marine om bord på skøyta "Siglaos". Båten var på veg tilbake til Shetland etter oppdrag på norskekysten då eit tysk fly gjekk til angrep.

  • Krigsgraver på Shetland - kaptein Kristoffer Lutenthun

    Den 3. februar 1940 gjekk D/S "Hop" frå Bergen i ballast til England. Båten kom aldri fram Tre veker seinare hadde Firda Folkeblad ei kort melding med overskrifta "Bergensbåt med 17 mann sakna." Kapteinen var frå Askvoll. Det skulle gå fleire år før kona hans i Askvoll fekk kjennskap til kva som hadde skjedd. Ho måtte finna det ut sjølv.

  • Minnestein over Henrik og Hanna Krohn

    Den store obeliskforma steinen ved kyrkja i Sogndal står på grava til Henrik og Hanna Krohn. Krohn døydde i 1879 og steinen vart truleg reist tidleg på 1880-talet. Då Hanna Krohn døydde i 1903, vart steinen ein minnestein over begge.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Minnestein på grava til sokneprest Christian Astrup

    Christian Nicolaisen Astrup, far til kunstmålaren, var prest i Jølster frå 1883 til 1916. Han døydde i 1920 og blei gravlagd ved Ålhus kyrkje. I 1934 blei det reist ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Pressemannen og historikaren Albert Joleik

    Pressemannen og historikaren Albert Joleik (1880 - 1968)vart fødd og voks opp i Florø. Etter eit omflakkande liv m.a. som offiser i Kongo, var han i mange år redaktør for aviser han dreiv sjølv. Først Spegjelen og sidan Fjordaposten, som kom ut i Bergen. Mest kjend i dag er Joleik for sine bygdebøker frå Sunnfjord.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Naustdal
  • Fellesgrav i Luzino i Polen - Gerd Svanhild Håland si grav?

    Den 8. mai 1944 arresterte Gestapo den 20 år gamle jenta Gerd Svanhild Håland i Høyanger. Under ein rassia hadde dei funne nokre skjemteviser om tyskarane i dagboka hennar. Ho vart send i fangenskap i Tyskland og kom ikkje heim att. Det var alltid sidan vore eit ope spørsmål kva som skjedde med henne. Etter årelang gransking har Erik Dahlin tru på at han har funne svaret.

  • Krigsgrav i Årdal i Jølster - Ragnvald S. Heggheim

    Ragnvald S. Heggheim frå Jølster vart drepen då allierte fly bomba Laksvåg 4. oktober 1944. Han var garveriarbeidar på Kleivedals lærfabrikk som vart heilt øydelagd. Heggheim vart førd heim og gravlagd i Jølster.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Krigsgrav på Vassenden - Sverre Kvammen

    Jølster kommune har to krigsgraver. Sverre N. Kvammen dreiv landhandel i Eikåsgrenda. Det tyske prispolitiet var etter han og han måtte fleire gonger røma til skogs. Han leid vondt og døydde av lungebetennelse. Ei stor folkemengd fylgde Sverre Kvammen til grava.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Bortkomen krigsgrav i Rouen - krigsseglar Jon Lemvik

    Den 32 år gamle Jon Lemvik, fødd i Årdal i Sogn, busett i Time på Jæren, vart såra under evakueringa av Dunkerque og døydde på sjukehus i Frankrike. Han vart gravlagd i Rouen i Frankrike. Det vart halde jordfesting med fleire offisielle personar til stades. Etter krigen har det vore uråd å påvisa grava hans.

  • Minnestein over lærarskuleelev - Tomas Fondenæs

    På den eldste delen av kyrkjegarden ved Norum kyrkje står ein heller høg, obeliskforma minnestein. Innskrifta ber bod om at her vart ein skuleelev gravlagd og at lærarar og skulekameratar reiste minnesteinen på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Minnestein over lekpredikant - Anders O. Venes

    På oppsida av Norum kyrkje står ein vel to meter høg minnestein over lekpredikanten Anders O. Venes. Misjonsvener i Noradn og på Veitastrondi reiste steinen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Minnestein på grava til Peder Hafsaas

    Torsdag 4. mai 1916 vart den 33 år gamle Peder Hafsaas frå Stårheim skoten og drepen i Knarrevik sør for Bergen. Hafsaas arbeidde som oppsynsmann på eit fabrikkanlegg der. Han vart gravlagd ved Stårheim kyrkje og arbeidsplassen hans reiste seinare ein minnestein på grava.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Eid
  • Utanlandsk krigsgrav i Flåm- estisk sjøkaptein

    På kyrkjegarden i Flåm står ein minnestein på ei krigsgrav. Ein estisk sjøkaptein omkom under bombing 25. april 1940 og vart gravlagd dagen etter. Flåm Ungdomslag reiste minnesteinen og har i alle år seinare hatt tilsyn med grava.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Aurland
  • Krigsgrav ved Selje kyrkje - Ole Dagfinn Eide

    Både under og etter krigen skjedde dødsulukker ved at folk uforvarande utløyste miner. I Osmundvåg omkom den 18 år gamle Ole Dagfinn Eide den 18. juli 1946. Han utløyste ei mine ein stad det var minerydda og området frigjeve.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Minnestein på krigsgrav i Flå - Ingvald Jakob Oppedal

    På kyrkjegarden ved Flå kyrkje står ein minnestein på grava til to soldatar som fall i kamp med tyske styrkar i april 1940. Ein av dei var Ingvald Jakob Oppedal frå Viksdalen i Sunnfjord. I 1947 vart det reist ein minnestein på grava.

  • Krigsgrav ved Frøya kyrkje - matros Dagfinn Frøyen

    Dagfinn Frøyen rømde til England og gjekk inn i handelsmarinen. Som matros på d/s Balduin vart han sjuk og døydde våren 1944. Urna hans kom heim med krigsskipet "Arendal" i slutten av september 1945. Han vart gravlagd 1. oktober.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Bremanger
  • Minnestein på krigsgrav på Reksta - skipsførar Bernhard Reksten

    Våren 1942 gjekk 10 norske skip ut frå Gøteborg med kurs for England. Berre to greidde å bryta den tyske blokaden. Fleire skip vart søkkte av eigne mannskap for at dei ikkje skulle falla i hendene på tyskarane. Mannskapa vart tekne til fange og sette i fangenskap i Tyskland. Bernhard Reksten frå Flora omkom i fangeleir i Polen våren 1944. Etter krigen vart urna hans heimførd og han vart gravlagd på gravstaden på Reksta. Slekt og vener reiste seinare minnestein på grava.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Flora
  • Minnestein på krigsgrav ved Arnafjord kyrkje - Oskar Ingolf Dale

    Oskar Ingolf Dale fall under krigsteneste i Finnmark 31. januar 1945. Han vart førd heim til Arnafjord og gravlagd med stor deltaking 11. august same året. Våren 1946 vart han tildelt Krigsmedaljen post mortem og det vart reist minnestein på grava hans same sommaren.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Minnestein på krigsgrav i Naustdal - Halvdan Ottar Sæla

    Tretten soldatar frå Sogn og Fjordane miste livet under felttoget i Valdres i slutten av april 1940. Halvdan Sæla fall 28. april. Han vart gravlagd i Aurdal, men sidan flytta heim til Naustdal.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Naustdal
  • Minnestein på krigsgrav i Guddal - Hans Thuland

    Hans S. Thuland frå Guddal døydde under kampane i Valdres i april 1940. Han vart førd heim og gravlagd på kyrkjegarden i heimbygda. Ungdomslaget reiste minnestein på grava hans. Namnet hans står også på minnesmerket over falne på Bømoen på Voss.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Fjaler
  • 1905 - Stortingsmann Anfin Refsdal

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om 1905-stortingsmannen Anfinn Refsdal frå Vik.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • 1905 - Stortingsmann Gjert Holsen

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om 1905-stortingsmannen Gjert Holsen frå Førde.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • 1905 - Stortingsmann Ivar Lind

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om 1905-stortingsmannen Ivar Lind frå Florø.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Flora
  • 1905 - Stortingsmann Fredrik Fraas

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om 1905-stortingsmannen Fredrik Fraas frå Hafslo.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • 1905 - Stortingsmann Otto Schreuder

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om 1905-stortingsmannen Otto Schreuder frå Gulen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • 1905 - Stortingsmann Knut A. Taraldset

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om 1905-stortingsmannen Knut A. Taraldset frå Innvik.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • 1905 - Amtmannen i Nordre Bergenhus amt - John Utheim

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om amtmannen i Nordre Bergenhus Amt i 1905 - John Utheim.

  • Krigsgrav i Sandefjord - Thor Nicolay Devig

    Thor Nicolay Devig (1888-1942) voks opp på Skei i Førde, og reiste for godt ut i verda vel 20 år gammal. Frå 1909 vart han buande i Sandefjord. Under krigen kom han med i illegalt arbeid og vart arrestert våren 1941. Han døydde i fengsel i Hamburg 30. januar 1942.

  • Landskapsmålar Tycho Christoffer Jæger

    I 1850-åra flytte ein landskapsmålar frå Bergen til Feios og kjøpte seg hus på garden Rinde. Målaren heitte Tycho Christoffer Jæger, mest kjent for sine Bergensprospekt. Jæger starta etter ei tid også med landhandel i Feios. I tillegg engasjerte han seg i viktige lokale saker i bygda.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Krigsgrav på Stadlandet - Reidar Drage

    Den 15. april 1946 tok det fyr i dekkslasta på ein motorbåt lasta med tysk ammunisjon på veg til ein dumpingsplass i Nordfjord. Folka hoppa i sjøen og alle med unntak av ein vart berga av båtar som kom til. Reidar Drage frå Stadlandet vart gravlagd ved Leikanger kyrkje 20. april 1946.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Krigsgrav på Stadlandet - Peder Sandvik

    "Etter melding frå sjøforsvarets overkommando døydde han på sin post for fedrelandet." Det stod i dødsannonsa for Peder P. Sandvik 20. august 1945. Peder Sandvik omkom i flyangrep på London 7. mars 1945. Han vart førd heim og gravlagd på Leikanger kyrkjegard 20. november same året.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Krigsgrav på Grotle kyrkjegard - matros Arthur Hauge

    Tidlegare Bremanger kommune hadde 13 falne i andre verdskrigen. Dei fleste kom bort på havet. Berre tre fekk ei grav på heimstaden. Urna til Arthur Hauge kom heim frå England med krigsskipet "Arendal" hausten 1945 og det var gravferd frå Hauge kyrkje 11. oktober.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Bremanger
  • Krigsgrav på Novelandet

    Nær 120 000 amerikanarar miste livet i fyrste verdskrigen, dei fleste på frontane i Frankrike. Ein var Lorents Bakke frå Bremanger. Han utvandra til Amerika i 1911. Lorents Bakke kom heim att som fallen amerikansk soldat i Frankrike, og vart gravlagd på kyrkjegarden på Novelandet.

  • Minnestein over amtsskulestyrar Haakon Aasvejen

    Haakon Aasvejen, fødd 1862 i Hegra i Stjørdal, var styrar ved Fjordane amtsskule i åra 1898-1917. Han døydde i heimen sin på Nordfjordeid 6. oktober 1919. Kort tid etter reiste vener og elevar ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Eid
  • Byggmeister Anders O. Korsvold

    Innetter Sognefjorden, på høgfjellet mellom Sogn og Austlandet og andre stader i fylket stod og står det mange staselege bygningar som byggmeister Anders O. Korsvold (1856-1912) reiste. Korsvold var ein mykje nytta byggmeister i Sogn. Det var fyrst og fremst hotell og kyrkjer han bygde, og i tillegg sette han opp og restaurerte fleire andre bygningar.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gulen
  • Krigsgrav ved Selje kyrkje - Oluf Ingebrigtsen Aarsheim

    Fredag 19. oktober 1945 var Selje kyrkje fullsett av bygdefolk og tilreisande. Det var gravferd for Oluf Ingebrigtsen Aarsheim. Han omkom i ei krigshending i Atlanterhavet og no var urna hans komen heim. Etterpå sette syskena opp minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Anna Herland - første kvinnelege ordførar i Sogn og Fjordane

    Solund-kvinna Anna Sofie Herland vart legendarisk då ho heilt uventa vart vald til ordførar i 1955. På den tida var det sjeldan med kvinner i styre og stell. Ordførarvalet vekte difor eit oppstyr som landet ikkje hadde sett maken til. På kort tid vart Solund landskjend.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Solund
  • Bernhard Færøyvik - nybrotsmann i båthistorie

    Bernhard Færøyvik frå Solund var ein av våre fremste båthistorikarar. Han var både føregangsmann og rettleiar når det gjaldt å teikne ned og synleggjere den eldste båtkulturen og sjøbruket i kystbygdene.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Solund
  • Meister-Jo, presten som vart halshoggen

    Det finst gode og dårlege prestar. Han som var sokneprest i Innvik i åra 1597-1617, Jon Mogensen Skanke, vert omtala som den verste presten her i landet etter reformasjonen. Han var truleg av adelsætt og kom opphavleg frå Jemtland. På folkemunne vart han kalla Meister-Jo, fordi han var ein uvanleg lærd mann med ein svært så variert "fagkrins".

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Krigsgrav i Førde - Torberg Haaland

    Ingeniør og fenrik Torberg Haaland var den eine av to frå Førde kommune som fall for fedrelandet under andre verdskrigen. Han vart gravlagd på kyrkjegarden i Førde 11. august 1945. Ei tid etter vart det reist ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Krigsgrav på Nordfjordeid - Olav M. Hjelle

    Olav Hjelle frå Nordfjordeid var ein av åtte soldatar frå Sogn og Fjordane som miste livet under felttoget i Valdres i slutten av april 1940. Han vart råka av ein granatsplint og drepen 28. april. Han vart gravlagd i Aurdal, men sidan flytta heim til Nordfjordeid.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Eid
  • Kunstnaren Kjartan Slettemark

    Kjartan Slettemark er fødd i 1932 på garden Slettemark i Naustdal kommune. Han er son til Jakob Slettemark og Brita Eimhjellen. Slettemark er ein av dei mest originale nyskaparane innanfor moderne kunst i Norge og har difor vore kraftig omstridd. Motstanden vart så sterk i Norge at han flytta og gjekk i "eksil" i Sverige på 1960-talet. Kjartan Slettemark døydde i 2008.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Naustdal
  • Kunstnaren Oddvar Torsheim

    Oddvar Torsheim er fødd i 1938. Han voks opp i Naustdal og busette seg i Førde. Han er kjend som ein populær grafikar, målar og i seinare år også som musikkartist av det sjeldnare slaget. Han har hatt mange separatutstillingar utanlands og innanlands og utført ei rekkje offentlege utsmykkingar. Kunsten hans er innkjøpt av dei viktigaste offentlege kunstinstitusjonane i Norge. I 1990 mottok han Førde kommune sin kulturpris.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Hjalmar Christensen - kulturkritikar og forfattar frå Førde

    Hjalmar Christensen var kulturkritikar og forfattar frå Førde. Han utfalda størst aktivitet i hovudstaden, men heldt ved like sine røter til heimbygda livet ut. Miljøet til embetsmannsfamiliane og bondekulturen i Sunnfjord går att i forfattarskapen hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Forfattaren Kristian Elster d.y.

    Kristian Elster d.y. (1881-1947) hadde solide røter i embetsmannsmiljøet i Førde. Dette kjem fram i forfattarskapen hans. Elster var elles mest kjend i samtida si som litteraturskribent med hovudstaden som base.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Forfattaren Ole Wilhelm Fasting

    Ole Wilhelm Fasting (1852-1915) var presteson frå Førde. Han var ingeniør, og arbeidde mange år ved Bergens Tekniske Skole, men er i ettertid mest kjend for sine frodige forteljingar frå Sunnfjord.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Forfattaren Kristian Elster d.e

    Kristian Mandrup Elster (1841-1881) var den første av fire forfattarar med bakgrunn i embetsmannsmiljøet i Førde, som gjorde seg sterkt gjeldande mellom norske forfattarar. Men han døydde berre 40 år gammal, midt i ein lovande forfattarskap.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Komponisten Johannes Haarklou

    Johannes Haarklou (1847 - 1925) vann seg ein framståande posisjon i norsk musikkliv i perioden 1880 - 1925. Han var komponist, musikkmeldar, organist og dirigent. Men han kom i skuggen av sine store samtidige, Grieg, Svendsen og Sinding. Mange av komposisjonane hans har vorte gløymde i arkiva.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Kunstmålaren Rolv Lorentz Muri

    Rolv Lorentz Muri (1921-1992) sin kunst er best kjend i traktene kring Olden og Stryn, men han er mellom dei beste kunstnarane innafor den moderne kunsten her i landet. Han høyrer til dei beste kunstnarane frå fylket i denne sjangeren saman med Gunnar S. Gundersen, Ludvig Eikaas, Oddvar Torsheim, Kjartan Slettemark og Knut Rumohr. Mykje av kunsten hans er i privat eige og han er representert i fleire sentrale kunstmuseum i Noreg.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Othilie Tonning – pioner i Frelsesarmeen

    «Othilie Tonning – den kjendte oberst i Frelsesarmeen er død, 65 aar gammel». Det var tittelen på ei kort notis i avisa Sogningen tysdag 10. februar 1931. Jamt over stod det svært lite i Sogn og Fjordane-avisene om at hovudpersonen i Frelsesarmeen sitt sosiale arbeid i landet var død, og ingen ting om at Othilie Tonning hadde røter i Sogn og Fjordane. Ho slekta frå garden Tonning i Stryn.

  • Minnestein over Anna Myklebust på Bryggja

    Anna Myklebust (1868-1942) frå Bryggja la ned eit uvanleg stort arbeid i fråhaldsrørsla. Ho skipa barnelosje på Bryggja og reiste mange år som talar i Nordfjord-distriktet. I 1947 reiste distriktslosjen ein minnestein på grava hennar ved Totland kyrkje.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vågsøy
  • Gravminnet på grava til sårlege Jens Drægelid

    Yrkestitlar på gravsteinar er ikkje uvanleg, helst då på eldre gravminne. Til dømes finn me på kyrkjegarden ved Leikanger kyrkje: bonde, sorenskriver, overrettssakfører, kirkesanger, lærar og toneskald, kaptein, fanejunker, og fleire. På kyrkjegarden på Bakka i Nærøyfjorden finst det ein gravstein med ein heller sjeldsynt yrkestittel: «saarlæge».

  • Diktarpresten Claus Frimann

    Claus Frimann (1746-1829) vart fødd i Selje. Her voks han opp som eldstemann av fire brør på prestegarden. Dikting og prestegjerning gjekk hand i hand og var viktige ingrediensar i livet hans. Han døydde i Davik etter meir enn 50 år som prest for folket sitt.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Bremanger
  • Minnestein over fyrbøtar Johannes J. Sæten

    Johannes Sæten frå Loen var fyrbøtar på fleire skip under verdskrigen 1939-1945. Tre av skipa vart torpederte. Våren 1946 - året etter frigjeringa - vart båten hans minesprengt i Lofoten. Fjorten av mannskapet miste livet. Sæten vart gravlagd i Loen, og i 1947 reiste bygdefolket ein minnestein på grava hans.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Eilivane i Naustdal

    I mellomalderen kom ei av dei mektigaste ættene i Noreg frå Naustdal. Rett nok har fagfolk drøfta om dei "Dei tre Eilivane" kom frå Naustdal i Sunnfjord eller Naustdal i Nordfjord, men lokalhistorikaren Albert Joleik har på ein overtydande måte argumentert for at dei hadde sete i Sunnfjord.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Naustdal
  • Om kong Magnus Berrføtt

    ”Soleis bryt me leggsperror, gutar. Klem på, dette nauvar ikkje meg!” Det var orda til kong Magnus Berføtt då han fall i Irland, 23. august 1103. Han tok tak i eit spyd som hadde gått gjennom begge låra hans. Kven var Magnus Berrføtt? Kva står det om ”den siste vikingkongen” i eldre og nyare litteratur ? Andre spor? Noko i Irland? Har Magnus Berrføtt tilknytning til Sogn og Fjordane? Artikkelen presenterer nokre småplukk.

  • Bilethoggaren Nils Bruland - eit gjensyn i 1996

    Nils A. Bruland (1922-2000) var i mange år lærar på Kunstfackskolan i Stockholm. Han flytte heimatt til Sogn og Fjordane i 1974. Sommaren 1996 var eleven og venen Olle Nessle på besøk. Nessle skreiv etterpå ein artikkel om gjensynet med læraren sin.

  • Hans Nielsen Hauge og Sunnfjord

    Mads Flokenes (1895-1983), lærar i Askvoll i 43 år, var interessert i lokalhistorie og ein god skribent. Han hadde mange artiklar i fleire lokalaviser. Ein artikkel handlar om Hans Nielsen Hauge i Sunnfjord. Vi får høyra om dei seks gongene Hauge var i Sunnfjord.

  • Torolv Kveldulvsson frå Fjordane i Sandnessjøen

    I Sandnessjøen har sørgåande hurtigrute anløp om ettermiddagen, og passasjerane har til vanleg 20 minutt til å sjå seg om i byen. Hovudgata heiter Torolv Kveldulvsonsgate, og det står ein skulptur, ein mannsfigur med umiskjennelege viking-attributtar – sverd og skjold. Gatenamnet og skulpturen heng i hop og Torolv har tilknytning til Sogn og Fjordane.

  • Ei sjeldan grav - Fjokla Demjanova

    ”Noreg takkar deg Fjokla Demjanova, ærer deg og minnest deg ved å gje deg ein fredfull kvileplass i Noregs jord.” Med desse orda slutta tidlegare ordførar i Eid, Olav Os, talen sin i gravferda til den russiske statsborgaren, Fjokla Demjanova. Det var i 1950. Kven var ho?

  • Audun Hugleikson

    Audun Hugleikson var ein leiande stormann i riksstyringa i Norge på slutten av 1200-talet. Han hadde hovudsetet sitt på "Audunsborg" på Hegranes i Jølster. Han fall brått og uforklårleg i unåde, og vart avretta i 1302. Ettermælet hans er fylt av rikhaldige spekulasjonar og lite sikker kunnskap.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Korleis såg han ut - Eivindvigens andens skaber?

    I 2002 tok administrasjonen i Gulen kommune ned biletet av første ordføraren sin, sokneprest Niels Griis Alstrup Dahl. Det var ikkje deira Dahl. Det synte ein annan Niels Dahl, ein som var sokneprest i Sør-Trøndelag og på Eid i Nordfjord.

  • Minnestein over Gustav Indrebø

    Gustav Indrebø, filolog, stadnamnekspert, målgranskar og målreisingsmann, døydde i 1942, berre 53 år gamal. Han voks opp i Sunnfjord og hadde heile livet nær tilknytning til Jølster. I Florø er det ei "Professor Indrebøs gate". I Årdal i Jølster vart det i 1955 reist ein minnestein.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Hans Kvernevik - fela og folkemusikken

    "Fjordenes Tidende" (Måløy) hadde i julenummeret 1984 ein artikkel med overskrifta "Fela og folkemusikken har gitt meg mykje". Stykket er skrive av Hans Kvernevik frå Flister i Selje. Kvernevik fortel litt om fjordarmen Flister, og om kva fela og folkemusikken har hatt å seia i livet hans. Undertittelen på stykket er: "Eit attersyn". I attgjevinga her er det sett inn mellomtitlar og lagt inn nokre merknader.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Ole Elias Holck

    Generalmajor Ole Elias Holck, fødd i 1774 i Leirvik i Sogn, vart alt i 15 årsalderen militær. Under Napoleonskrigane tenestegjorde han i Danmark, og han vart seinare både Eidsvollsmann og utsending til Stortinget i fleire periodar.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Grønlands apostel - medarbeidar fødd i Leikanger

    Hans Egede - Grønlands apostel - reiste til Grønland i 1721 og var der til 1736. Gjennom heile perioden hadde han medarbeidarar i kortare eller lengre tid. Ein av dei var fødd i Leikanger; Albert Nilsson Top. Han var misjonsprest på Grønland i fire år.

  • Grønlands apostel - ektepar frå Sogn og Fjordane med i 1721

    Hans Egede - Grønlands apostel - reiste frå Bergen i 1721. Ekspedisjonen bestod av tre skip. Det eine hadde namnet "Haabet". Med i følgjet var to personar frå Sogn og Fjordane: Ekteparet Bendix Kolbeinsson frå Sunnfjord og Anna Steffensdotter frå garden Indre Hundeide i seinare Eid kommune.

  • Fylkespolitikar på to minnesteinar - H. U. Sverdrup

    I boka" Sogn og Fjordane fylkekommune gjennom 150 år" står presten Harald Ulrik Sverdrup (1813-1891) omtalt som "den fremste fylkespolitikaren i ei årrekkje." To minnesteinar ber vitnemål om eit menneske som sette varige spor etter seg på eit breitt felt; - minnesteinen på grava hans og Fylkesbaatane-minnesteinen ved Kviknes Hotel i Balestrand.

  • Minne om motstandsmannen Atle Svardal

    Tysdag 13. mars 1945 fall løytnant Atle Svardal i skotveksling med Gestapo-menn og tyske soldatar. Han var vaktmann på ein illegal radiosendar i fjellsida eit kort stykke opp frå garden Breivik nord i Flora kommune. Svardal vart gravlagd frå Florø kyrkje i august. Det stod æresvakt ved båra hans og fleire hundre menneske fylgde fridomskjemparen til siste kvilestaden. Namnet hans er med på fleire minnesmerke.

  • Takk og helsing til vegsjef Alf Torp

    Alf Torp var vegsjef i Sogn og Fjordane i åra 1937-1956. Då han slutta, vart det laga til ei vakker takke-helsing: - ei mappe med helsingsord, underskrifter og vegbilete. Av ein eller annan grunn ser det ut til at Torp aldri fekk helsinga. I 2009 vart ho avlevert til oppbevaring i Fylkesarkivet.

  • Minnestein over redaktør Lorentz Nybø

    Den 28. desember 1912 hadde Nordre Bergenhus Folkeblad ei lita notis der det stod: "Minnesmerke paa gravi til Lorentz Nybø. Voss maallag, Voss ungdomslag og losje "Framsteg" hev vorte samde om å setja seg i brodden for aa faa reist eit merke paa gravi til bladstyrar Lorentz Nybø." Fem år seinare vart minnesmerket avduka.

  • Olav Sande - skulemann, folkeminnesamlar, diktar og toneskald

    Olav Sande frå garden Sande i Høyanger, på sørsida av Sognefjorden, var ein allsidig mann. I tillegg til å vere ein vidgjeten toneskald, var han også diktar, segnesamlar og målmann.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Høyanger
  • Gravminne på Kinn - fyrbetjent på Ytrøyna

    Kyrkjegarden på Kinn har eit gravminne knytta til fyret på Ytrøyna. Det er ei liggjande smijernsplate attmed kyrkjegardsmuren i vest. Gravminnet blei i si tid sett på grava til ein mann som døydde "på Ytterøernes fyrstation."

  • Kaptein Erling Borge - ein krigsseglar i heimeflåten

    I 1980 avduka kong Olav V krigsseglarmonumentet på Norsk Sjøfartsmuseum på Bygdøy. Det er eit nasjonalt monument til heider for norske krigsseglarar på skip i alliert fart i 2. verdskrigen. Det finst ikkje noko nasjonalt minnesmerke over norske sjøfolk i fart på skip i det okkuperte Noreg. Artikkelen handlar om ein krigsseglar i heimeflåten, kaptein Erling Borge i Fylkesbaatane.

  • Den gamle kystkulturen og bedehusa

    I 2008 var Raudeberg bedehus 40 år. På jubileumsfesten i november gav lærar (ukjent) eit oversyn over historia til bedehuset, medan historikaren professor Karl Egil Johansen, som er fødd og oppvaksen i Vågsøy, kåserte om kristenlivet og bedehusa i den gamle kystkulturen. Johansen redigerte etterpå manuskriptet til kåseriet for artikkel i Kulturhistorisk leksikon.

  • Lokal skulesoge i eksamenstil - Johan Lillestøl

    Hausten 1988 var me på veg til Johan Lillestøl på ytre Furefjerding, ein høgdegard på nordsida av Hornindalsvatnet. Fylkesarkivet hadde kome over nokre eksamenstilar frå 1921 der oppgåva var: "Eit minne fraa skulen." Me hadde lagt særleg merke til Johan Lillestøl sin stil. Den var velskriven og handla om eit læremiddel.

  • Sogn og Fjordane-Irland: Potts på Osen gard i Bygstad

    På slutten av 1800-talet var irlendarar med namnet Potts i Bygstad og fiska laks. William Trumperant Potts var med då dei kring 1870 bygde laksetrappa i Osfossen; - den fyrste laksetrappa i landet. Og den dag i dag kan dei by på pottspoteter på Osen gard. (Artikkelen er skriven som "reisebrev").

  • Minnestein over Rasmus og Lise Stauri

    25. juni 1932 hadde Fjordabladet på Nordfjordeid denne vesle notisen: "Dødsfall. Folkehøgskulestyrar Rasmus Stauri paa Hundorp i Gudbrandsdalen døydde onsdag 64 aar gamall. Med han er ein av vaare fremste folkehøgskulemenn gjengen burt. Han har ogso gjeve ut fleire bøker." Stauri var frå Stryn. To år etter vart det reist ein minnestein på grava hans. Mange år seinare vart minnesteinen gjort til minne om to personar, Rasmus og Lise Stauri.

  • Minnestein over Peder A. Mundal

    Langs kyrkjegardsgjerdet ved Hegge kyrkje i Austre Slidre står eit ti-tals gamle gravminne. Dei er tekne bort frå gravene dei stod på og sette til sides. Eitt av dei skil seg ut frå dei andre på to måtar: a) etternamnet på den døde er eit namn frå Sogn og b) ei innskrift på fotstykket er ikkje råd å sjå. Ho er dekka av gras og torv.

  • Ragnar Vigdal - berar av religiøs songtradisjon

    Ragnar Vigdal er mest kjend som folkesongar og som berar av det gamle lekfolket sin songtradisjon. Han representerer tradisjonen etter Hans Nielsen Hauge og Haugerørsla, som tidleg voks seg sterk i indre Sogn.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • Florø sin diktar - Magnus Thingnæs

    Magnus Thingnæs vart fødd i 1912 i Florø. Foreldra var Gustav Andreas Thingnæs, fødd i 1878 på Tingnes i Vevring og Nele Larina Madsdtr. Skorpa frå Florø. Faren var handelsmann og dreiv handel først i Bergen, så i Florø og til sist i Ålesund.

  • Bilethoggaren Nils Bruland - to private arbeid

    På den gamle kyrkjegarden i Rutledal står det ein "stein" som skil seg ut frå dei andre. Det er eit originalt kunstverk. På metallplata på fotstykket står skrive: "Laga av Nils A. Bruland - Til minne om mora - Helga Bruland, fødd Brosvik - [teikn for fødd] 11-11-1895 [teikn for død] 24-4-1947 -- Gravlagd i Kopervik." Minneskulpturen i Rutledal er det eine private Nils Bruland-arbeidet denne artikkelen handlar om. Det andre er å finna i Utvik.

  • Krigsseglar frå Måløy busette seg på Island

    I mai 1940 flykta Alf Øverby (1921-2001) til Storbritannia om bord på skøyta "Havørn". Han vart seinare krigsseglar i fraktfarten mellom Storbritannia og Island. Det var ei svært risikabel strekning med konstant fare for torpedering frå tyske ubåtar. Øverby vart gift på Island og busette seg der.

  • Damn! - mislukka kjeksing i Gaula og Årøyelva

    Ikkje med sine "forfædres kraftige eder" - men med det engelske kraftordet "damn", sette han i, kjeksemannen (eller klepparen) som i 1901 mislukkast med å få ein 20 kg laks i land i Årøyelva. Fiskaren var engelskmannen Charles Thomas-Stanford og det er han som fortel om to slike episodar i boka si "A River in Norway", den eine i Årøyelva, den andre i Gaula.

  • Til minne om Håkon Raunehaug

    På kyrkjegarden på Tunga i Høyanger står det eit gravminne som skil seg ut frå dei andre. Det er reist av ungdommar til minne om ein kamerat. Håkon S. Raunehaug omkom i ei ulukke i Årdal berre 19 år gammal.

  • Biskopar i Bjørgvin bispedømme etter Reformasjonen - oversyn

    Reformasjonen i Noreg - overgangen frå katolsk til evangelisk-luthersk kyrkje - skjedde ved kongevedtak på ein riksdag i København hausten 1536. Ved kongebrev vart Geble Pederssøn same året utnemnd til å styra Bergen stift (bispedømme). Året etter vart han ordinert til biskop. Biskopen i Bjørgvin år 2008, Ole Danbolt Hagesæther, er nummer 33 i bisperekkja. Oversynet nedanfor er laga med ein artikkel av Karl Martinussen (1948) som hovudkjelde.

  • Krigsgrav ved Hopperstad stavkyrkje

    Vik kommune har fire krigsgraver, - i Fresvik, Feios, Vik og Arnafjord. Christian Fredrik Fasting Aall vart dømd til døden av tyskarane og henretta på Trandum 14. oktober 1943. Etter krigen vart han førd heim til Vik og gravlagd på kyrkjegarden ved Hopperstad stavkyrkje.

  • Spelemannen Olav Sperle

    Jostedalen i Luster er eit av dei områda i Sogn og Fjordane der tradisjonane framleis vert haldne levande. Folkemusikken i dalen står sterkt her, og ein av dei som dyrka og vidareførte tradisjonen var Olav Sperle (1900-1971).

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • Minnestein over lekpredikanten Anders Redal

    På kyrkjegarden ved Vevring kyrkje står ein gravstein til minne om haugianaren og lekpredikanten Anders Redal. Steinen vart avduka hausten 1935. I talen gav kapellan Johan Julseth eit utsyn over misjonsarbeidet i Vevring på 1800-talet og fortalde om Anders Redal sin plass i dette misjonsmiljøet.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Naustdal
  • Ingeborg Grytten - salmediktar frå Sunnfjord

    Nordlandspresten Petter Dass er den ruvande skikkelsen i norsk salmedikting på 1600-talet. To vestlands-kvinner er mellom dei andre som skreiv salmar på denne tida. Den eine er Dorothea Engelbretsdotter Hardenback i Bergen, den andre Ingeborg Andersdotter Grytten i Sunnfjord. Dei levde på same tida og dei må ha kjent til kvarandre.

  • Fyrste fotografen i Vik - Fotografistinde Emilie Lexau

    Emilie Lexau (1865-1932) frå Bremanger etablerte seg i ung alder som den aller fyrste fotografen i Vik. Seinare flytte ho til Bergen og fotograferte der, både åleine og i kompaniskap med fotograf Marie Brynildsen.

  • Krigsseglar frå Hennebygda - Kveldulf Henden

    Bokverket Våre falne har åtte menn knytte til Gloppen kommune. Fem har namna sine på minnesteinar i Gloppen. To av dei andre tre er oppgjevne gravlagde i utlandet. Den tredje, Kveldulf Henden, omkom i krigsforlis i Mexico-golfen og gjekk ned med skipet. Henden var frå Hennebygda som 1. januar 2002 vart overført til Eid kommune.

  • Ei grav - Fredrikke Sophie Christensen

    "Liti og kroki" minnest Tryggve Rishovd, fødd 1916, at Sophie Christensen i fylkesmannsgarden var. Ho budde hjå sonen, fylkesmann I.E. Christensen. "Intelligent og stillfarende" skreivFirdadå ho døydde hausten 1927. Fru Christensen var då enkje etter kaptein og amtsingeniør (vegsjef) M.T. Christensen. Ho vart gravlagd på familiegravstaden på kyrkjegarden ved Førde kyrkje.

  • Minnestein over lærar og klokkar Gjert Aarnæs

    Gjert Aarnæs frå Viksdalen var lærar i Viksdalen frå 1876 til han døydde i 1910. Han var folkeopplysar, politikar, fråhaldsmann, målreisar og misjonsven. I 1912 reiste skulekrinsen ein minnestein over Aarnæs.

  • Nynorsk - Gustav Indrebø og målstriden

    "Fyremålet med den norsk målreisingi hev vore å få løyst målunionen med Danmark, og få reist eit sjølvstendigt norsk nasjonalskriftmål." (Gustav Indrebø (1937) i artikkelen God norsk).

  • Fotograf Andreas Mathias Anderssen

    Andreas Mathias Anderssen (1849-1943) jobba i løpet av karrieren som fotograf i både Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal. I fotoregistrene er Anderssen registrert som å komme frå Bergen, men Andreas Mathias var gardbrukarson frå Salt i Selje.

  • Nynorsk - Gustav Indrebø, einar i stadnamn- og målarbeid

    Sogn og Fjordane har fostra ein av dei store innan stadnamn- og målarbeid: Gustav Indrebø. Han var ein intelligent og stillfarande mann som i periodar kom opp i meir strid enn han sette pris på. Likevel heldt han fast på det synet på mål og stadnamn som han var komen fram til, og han arbeidde heile livet for det han tykte var viktig, norsk mål og norske stadnamnformer.

  • Minnestein over forleggjaren Mons Litleré

    "Soga um Mons Litleré, det er soga um den nynorske bokavlen i tiåret 1885-95", skreiv forfattaren Jens Tvedt ein gong om Mons Litleré, ungdommen frå Naustdal som sette seg som mål å fremja målsaka med å gje ut bøker på nynorsk. Han døydde i Hamburg i 1895, berre 28 år gamal, og vart gravlagd på Møllendal kirkegård i Bergen. I 1910 vart det reist ein minnestein på grava hans.

  • Krigsgrav på Kinn - brørne Æsø

    Det står tre namn og ein dødsdato på ein gravstein på kyrkjegarden på Kinn. Tre brør miste livet 13. januar 1941. Bak innskrifta på gravsteinen gøymer det seg ei tragisk krigshending.

  • Minnestein over første ordføraren i Kinn

    På sørsida av Kinn kyrkje står ein minnestein over den fyrste ordføraren i Kinn, Elias N.H. Skorpeide. Steinen har ei lang historie. Ei tid låg han opp ned som dørhelle ved inngangsdøra i nordveggen.

  • Minnestein på grava til Petrine Kinn

    Petrine Kinn, fødd 1872, døydde 18. august 1956 og vart gravlagd på kyrkjegarden på Kinn. Ho var best kjend som postførar i mange år, mellom Rognaldsvåg og Kinn, og ut til Ytterøyane. Minnesteinen på grava hennar vart oppsett i 1985.

  • Fotograf Samson Brathole

    Samson Brathole frå Dale i Luster fatta tidleg interesse for fotografering, og reiste som 25-åring til Bergen for å utdanne seg innanfor feltet. I løpet av karrieren dreiv Brathole firma i både Arendal og Bergen i tillegg til at han fotograferte mykje i heimkommunen Luster.

  • Sigurd Kvåle - novellist og språkkunstnar frå Sogndal

    Forfattaren Sigurd Kvåle (1902-1962), fødd i Sogndal, var i mellomkrigstida ein av dei fremste novellistane på nynorsk i landet. Han skreiv òg romanar, barneforteljingar og lyrikk. Sogndal bibliotek har mange av bøkene hans og ei samling bokmeldingar m.m.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Sogndal
  • Kunstmålar Johannes Johannessen

    I 1909 fekk bergensmålaren Johannes M. Johannessen (1859 - 1926) kjøpa seg tomt i Balestrand. Han bygde seg ein vakker villa like ved fjorden. Johannessen var sjølvlærd kunstmålar, og ein god ven av kunstmålaren Hans Dahl.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Balestrand
  • Minnestein i Lærdal over soldat Kristian Kullerud

    30. april 1940 vart fire norske soldatar drepne av tyske styrkar ved Borlaug bru. Dei vart gravlagde på kyrkjegarden ved Borgund kyrkje. Etter krigen vart tre flytta til heimstadene sine. Ungdommen i Borgund reiste ein minnestein på grava til den fjerde.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Lærdal
  • Hebridene - Kjetil Flatnev

    "Ketil Flatnev var sogning." Det var overskrifta i eit stykke i Høyanger Folkeblad 8. desember 1956. Den historiekunnige balestrendingen Anders Skåsheim konkluderte på eit ordskifte som hadde vore - om kvar vikingkongen Kjetil Flatnev høyrde heime, i Sogn eller i Romsdal.

  • Krigsgrav ved Solund kyrkje - Bjarne Peder Nesøy

    To år etter krigen 1940-1945 døydde den 13 år gamle guten Bjarne Peder Nesøy etter ei brannulukke. Han hadde leika med eldsfarlege "stavar" han og broren hadde funne på eit tysk festningsanlegg. Bjarne Peder Nesøy miste livet som fylgje av krigen, sjølv om det skjedde så seint som i 1947.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Solund