Kulturhistorisk leksikon

Musikkverk (31)

  • Jens Høgheim

    Jens Høgheim (1817-1886) frå Fresvik blir i folkemusikkhistoria oftast nemnd for Jens Fresvik eller «Skrangle-Jens», og ulike kjelder vitnar om at han var ein sentral tradisjonsberar for hardingfelespelet i Sogn. Over 200 år etter han vart fødd, er slåttane han lærde vekk framleis i bruk blant både yngre og eldre spelemenn.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vik
  • Kristoffer Teige

    I 2017 er det 130 år sidan kulturpersonlegdomen Kristoffer Teige (1887-1967) vart fødd, og 50 år sidan han fekk Kongens fortenestemedalje i sølv.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Hyllestad
  • St. Thomasklokkene på Filefjell

    St. Thomasklokkkene på Filefjell er namnet på ein av våre mest kjende og kjære slåttar, og ofte blir den nemnd som perla blant lyarslåttane. Spelemenn har gjennom generasjonar forma slåtten på ulike måtar, og i dag finst difor det ei rekkje ulike variantar av slåtten.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Lærdal
    • Årdal
  • Per Sandnes - "Grevle-Per"

    Per Sandnes (1858-1945) er ei sentral kjelde for folkemusikken i Lærdal, og ein av få hardingfelespelarar det er dokumentert musikk etter i dette området. I tillegg til å vere spelemann, var han også ein mangesyslar med yrke som felemakar og båtbyggjar, urmakar, og smed.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Lærdal
  • Sjur Hesjevoll

    Sjur Hesjevoll (1914 - 1994) var ein framifrå hardingfelespelar frå Jostedalen, og ein av dei viktigaste spelemennene i dette området på 1900-talet.

    Emneord i artikkelen:

    • Folkemusikk og kunsthandverk

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • Slåttespel i Sunnfjord

    "Når det gjeld slåttane i Sunnfjord er dei gjerne noko stutte, men rytmisk, karakteristisk og tonefriske; stundom naive, men jamnt friskdæmde og humørfyllte."

    Emneord i artikkelen:

    • Folkemusikk og kunsthandverk
  • Nils Furnes

    Hardingfelespelemann Nils Furnes (1901-1990) kom frå Bygstad i Gauler, men var busett i Bergen.

    Emneord i artikkelen:

    • Folkemusikk og kunsthandverk

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gaular
  • Knut L. Sandal

    Hardingfelepelemannen Knut L. Sandal (1913-1964) frå Jølster var busett i Bergen, og lydinnspelingar vitnar om ein flott ambassadør for det særmerkte slåttespelet i Jølster.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Johannes Holsen

    Spelemann frå Viksdalen, busett i Førde, med alderdomelege hardingfeleslåttar og svingande dansespel.

    Emneord i artikkelen:

    • Folkemusikk og kunsthandverk

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
    • Gaular
  • Anders Sagen

    Spelemannen Anders Sagen (1829-1922) er ei viktig kjelde for hardingfelespelet i Sogn, og musikken hans er framleis i bruk blant dagens utøvarar.

    Emneord i artikkelen:

    • Folkemusikk og kunsthandverk

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Balestrand
  • Klaus Sande

    Spelemann og kulturpersonlegdom (1888-1963) frå Nessane i Balestrand.

    Emneord i artikkelen:

    • Folkemusikk og kunsthandverk

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Balestrand
  • Sigurd Eldegard

    Sigurd Eldegard (1893-1963) frå Årdal var ein av dei fremste spelemennene i Sogn på 1900-talet.

    Emneord i artikkelen:

    • Folkemusikk og kunsthandverk

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Årdal
  • Alfred Maurstad - frå Tuftene i Maurstadgrenda

    Skodespelaren Alfred Maurstad (1896-1967) vart fødd og voks opp på Bryggja i Ytre Nordfjord. Barndomsheimen hans på småbruket Tuftene ligg i skråninga ned mot Maurstadvika. Det er i privat eige og ikkje ope for ålmenta. Arthur Klæboe var på vitjing på Tuftene i 1966 for å laga eit radiointervju med Maurstad.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Vågsøy
  • Claus Frimann - diktarpresten og sildepresten frå Selje

    Claus Frimann var både prest og diktar. Gjennom oppveksten sin i Selje lærde han fiskaryrket og sjøen å kjenne, og seinare i livet henta han både inspirasjon i diktinga si og ein stor del av inntektene sine nettopp frå sjøen.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Selje
  • Anna Karina Stang

    Anna Stang (1899-1996) er ein fin representant for songtradisjonen i ytre Sunnfjord. Ho hadde eit allsidig repertoar som femnde om både slåttestev, gjetarviser og religiøse folketonar.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Askvoll
  • Meisterspelemannen Jon Rosenlid

    Jon Rosenlid (1891-1974) var frå Fjelli i Nordfjord, men budde mesteparten av tida i Bergen. Han er kjend for drivande dansespel og for mange gode slåttekomposisjonar. Han var ein av dei første som tok i bruk hardingfela i Nordfjord.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Stryn
  • Lars Hjellbakk - spelemann og slåttediktar

    Lars Hjellbakk (1889-1976) var gardbrukar, felemakar, treskjerar, spelemann og slåttediktar frå Hornindal. Han har vore den sentrale tradisjonsberaren av folkemusikk i Hornindal den seinare tida.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Hornindal
  • Meisterspelemannen Anders Reed

    Anders Reed (1849-1924) var frå Breim og var meisterspelemann på vanleg fele. Han var i si tid den mest nytta spelemann i bryllaup og ved andre høve, og spela i meir enn 300 bryllaup i Nordfjordbygdene.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Gloppen
  • Anders Viken - nyskapar i folkemusikken

    Anders Viken (1898-1977) var spelemann og komponist frå Jølster, og komponerte kring 500 slåttar. Han fekk òg utvikla ei hardingfele som fekk namnet Idealfela, - ein kombinasjon mellom hardingfele og vanleg fele.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • 1905 - Fossegrimen av Sigurd Eldegard - fyrste teaterstykket på nynorsk på Nationaltheatret

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Målrørsla var drivkraft i nasjonal vokster og arbeid for norsk sjølvstende. Denne artikkelen handlar om ei stor og viktig hending i framvoksteren av nynorsk - i 1905.

  • 1905 - Musikklivet i Sogn og Fjordane

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen omhandlar musikklivet i Sogn og Fjordane kring 1905.

  • Komponisten Johannes Haarklou

    Johannes Haarklou (1847 - 1925) vann seg ein framståande posisjon i norsk musikkliv i perioden 1880 - 1925. Han var komponist, musikkmeldar, organist og dirigent. Men han kom i skuggen av sine store samtidige, Grieg, Svendsen og Sinding. Mange av komposisjonane hans har vorte gløymde i arkiva.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Førde
  • Minnestein over spelemannen Lars Hjellbakk

    «I dag er det Lars Hjellbakk vi heidrar for at han ved sitt virke både har teke vare på tradisjon og sjølvskapt musikk som bind gammalt og nytt saman til levande vitnemål om honndølenes tonekunst. Monumentet her skal vitna om dette. La duken falle.» Med desse orda slutta Rolf Myklebust avdukingstalen sin då minnesteinen over Lars Hjelbakk vart avduka, laurdag 5. juli 1978.

  • Fylkesbaatane – Jubileumssong av Jakob Sande 1958

    Tysdag 2. desember 1958 var stor jubileumsdag i Sogn og Fjordane. Fylkesbaatane runda 100 år. Kongen kom, og forfattaren Jakob Sande hadde laga jubileumssong. «Jakob Sandes kjærleik til sjøen og havet gjorde han til eit naturleg val av festdiktar», skriv Ove Eide i Jakob Sande-biografien 2006. Forfattarhonoraret var nokså spesielt.

  • Minnedikt til DS «Nordfjord»

    DS «Nordfjord» har tilknytning til Sogn og Fjordane, både ved namnet og ved lang fartstid i Sogn og Fjordane-farvatn. I om lag 50 år gjekk «Nordfjord» i rute mellom Møre og Romsdal og Bergen. Ruta hadde fleire stoppestader på Sogn og Fjordane-kysten. Då båten runda 75 år i 1940, vanka det minnedikt; "Gamle Nordfjord". «- fire tusen gonger forbi Statt - » står det i eit av versa.

  • Diktarpresten Claus Frimann

    Claus Frimann (1746-1829) vart fødd i Selje. Her voks han opp som eldstemann av fire brør på prestegarden. Dikting og prestegjerning gjekk hand i hand og var viktige ingrediensar i livet hans. Han døydde i Davik etter meir enn 50 år som prest for folket sitt.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Bremanger
  • Om Skotteferda 1612

    Onsdag 26. august 1612 stod Slaget ved Kringen i Gudbrandsdalen. Bønder ”fra Vaage, Lessøe og Lom” knuste eit skotsk ekspedisjonskorps av leigesoldatar på veg til Sverige. Hendinga hadde stor plass i Noregssoga i meir enn 350 år. Til 300 årsmarkeringa i 1912 skreiv oberst Henrik Angell, fødd i Luster, boka "Skotteferdi. Eit 300-aarsminne".

  • Minnestøtte på Skei over tonekunstnaren Anders Viken

    Jonsokaftan 1989 vart tonekunstnaren Anders Viken heidra med minnestein. Det var Jølster kommune som på denne måten ønskte å markera hundreårsminnet for Anders Vikens fødsel. Minnesteinen står på plassen framfor Skei Hotell.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Jølster
  • Ragnar Vigdal - berar av religiøs songtradisjon

    Ragnar Vigdal er mest kjend som folkesongar og som berar av det gamle lekfolket sin songtradisjon. Han representerer tradisjonen etter Hans Nielsen Hauge og Haugerørsla, som tidleg voks seg sterk i indre Sogn.

    Kommunar omtalt i artikkelen:

    • Luster
  • Ingeborg Grytten - salmediktar frå Sunnfjord

    Nordlandspresten Petter Dass er den ruvande skikkelsen i norsk salmedikting på 1600-talet. To vestlands-kvinner er mellom dei andre som skreiv salmar på denne tida. Den eine er Dorothea Engelbretsdotter Hardenback i Bergen, den andre Ingeborg Andersdotter Grytten i Sunnfjord. Dei levde på same tida og dei må ha kjent til kvarandre.

  • Fedrelandssalmen i fylkestinget

    Ved opninga av fylkestinget 10. og 11. desember 2007 tok representanten Heidi Kathrin Osland (SV) opp skikken med å opna kvart fylkesting med fedrelandssalmen. Ho ba om at praksisen vert endra. Fleire tok til motmæle. Jostein Kvalsvik (Frp) lova kamp om dette verkeleg skulle bli eit forslag til avrøysting. - Dei trykte fylkestingsforhandlingane seier noko om tradisjonen med song og fedrelandssalmen ved opninga av fylkestinga.