Kulturhistorisk leksikon

Artikkel

  • Bedehusa på Lærdalsøyri

    På Nedre Eggjo i Borgund står eit bustadhus som heilt opp til vår tid har vorte nemnt som bedehuset. Forklaringa er at det ein gong var eit bedehus, men ikkje der det står no. I 1905 vart det gamle bedehuset på Lærdalsøyri rive og flytta til Borgund. På same tida bygde indremisjonslaget nytt bedehus.

  • Kvinner som berga liv - heidersminne om redningsdåd i 1885

    På Hellersøyna i Bulandet står to kvinner på sokkel. Den eine er Berte, den andre Hansine. I 1885 var dei med og berga sju skipbrotne menn frå eit skjer. Dei var begge i tjueåra. Ei tid etter vart dei tildelt den offentlege redningsmedalja. I 2007 vart dei heidra med eit kunstverk.

  • Hjortesetstøylen

    Hjortesetstøylen (Ytstestøylen) var vår- og hauststøl for dei to bruka på Hjorteset, gard nr. 26. Stølen ligg i ei høgd på ca. 420 m o.h., med godt beite. Dei slutta med støling her kring 1955, og siste huset på stølen stod fram til 1980.

  • På leit etter kunnskap om ei gardssag

    Den fråflytte garden Rud i Leikanger ligg ein halv times gange opp frå ferjestaden på Hella. Det vart aldri bygd veg for traktor og bil til Rud. Dei måtte greia seg med den gamle gang- og sledevegen. Gardslandskapet på Rud er interessant. Her er mykje å leggja merke til: den gamle gardsvegen, rydningsrøyser, steingardar og gjerde, grindar, styvde tre, gamle fruktre, mange bygningar og mangt anna.

  • Prestesteinen i Leikanger

    Prestesteinen, med namnet på alle Leikangerprestane i perioden 1522-1975, står på ein liten parkeringsplass utanfor Leikanger kyrkje. Ein av dei, Erik Nordal, styrde embetet i 40 år. Steinen låg i årevis attmed eit uthus på prestegarden fordi folk ikkje blei einige om kvar han skulle stå. Natta til 17. mai 1961 ordna grønrussen opp.

  • Minnedikt til DS «Nordfjord»

    DS «Nordfjord» har tilknytning til Sogn og Fjordane, både ved namnet og ved lang fartstid i Sogn og Fjordane-farvatn. I om lag 50 år gjekk «Nordfjord» i rute mellom Møre og Romsdal og Bergen. Ruta hadde fleire stoppestader på Sogn og Fjordane-kysten. Då båten runda 75 år i 1940, vanka det minnedikt; "Gamle Nordfjord". «- fire tusen gonger forbi Statt - » står det i eit av versa.

  • Minnesteinen på grava til Marie og Matias Orheim

    Minnestein over Matias og Marie Orheim

    Den blinde sjåaren brukte Arne Grimstad som tittel på minneskriftet om Matias Orheim som kom ut i 1964. Orheim vart blind i ung alder, men gav likevel ikkje opp livskallet sitt: Å forkynna Guds ord for land og folk, som talar, forfattar, komponist og musikkutøvar. Orheim og kona Marie døydde med få timars mellomrom i 1958. Fire år seinare reiste kristenfolket ein minnestein på grava deira.

  • Kyrelvi i Vik

    Kyrelvi er namnet på elva som renn nedover fjellsida like før ein kjem til Vik frå Vangsnes. Elva kastar seg utfor den bratte fjellsida og kan haust og vår vera svært stor, men om sommaren så å seia utan vassføring. Ved Kyrelvi har det vore eit sagbruk.

  • Teknisk kulturminne på Stølen - Dalen Elektrisitetsverk

    Turistar på veg til Tungestølen i Veitastrond stoggar ved ei grind på Stølen for å betala bompengar. Nokre legg kanskje merke til ein svær betongkumme tett attmed vegen og lurer på kva dette kan vera for noko. Det er eit teknisk kulturminne, inntakskummen til Dalen Elektrisitetsverk som var i drift her i åra 1946 - 1957.

  • Steinkrossen på Kile

    Vegen frå Stårheim i Nordfjord over Brekka til Straumshamn på Sunnmøre har vore ferdselsveg frå eldgamle tider. På høgda mellom mellom Bjørkedalsvatnet og Kilsfjorden stod det frå gamalt ein steinkross som vart teken av eit snøras på 1700-talet. I 1914 reiste ungdomen i Kilsfjorden og Bjørkedalen ein ny steinkross.

  • Olav den heilage - Bakhaldsangrepet i Sauesund

    Snorre fortel at Olav Haraldsson (den heilage) reiste frå England til Noreg hausten 1015 for å vinna kongsmakta i landet og halda fram med misjonsarbeidet for kristendommen som Haakon den gode og Olav Tryggvason hadde byrja. Skipa hans kom ut av kurs og nådde land i Selje. Herifrå siglde dei sørover gjennom Ulvesundet og møtte Håkon jarl Eiriksson i det tronge sundet Sauesund ved Atløy i Askvoll. Denne artikkelen inneheld Snorre si forteljing om hendinga i Sauesund og ei kort innleiing om Olav den heilage og Snorre.

  • Fortun kyrkje

    Fortun kyrkje er ei langkyrkje i tre som står i bygda Fortun i Luster kommune. Kyrkja, som har 230 sitjeplassar, vart vigsla i 1879. Arkitekt Erik Pedersen Rusten laga teikningane. Fortun kyrkje er soknekyrkje for Fortun sokn i Luster prestegjeld.

  • Meisterspelemannen Anders Reed

    Anders Reed (1849-1924) var frå Breim og var meisterspelemann på vanleg fele. Han var i si tid den mest nytta spelemann i bryllaup og ved andre høve, og spela i meir enn 300 bryllaup i Nordfjordbygdene.

  • Seimesamlingane - gards- og bygdemuseum

    Seimesamlingane er eit kombinert gards- og bygdemuseum på Hogabruket på Seime i Breim. Museet har kring 800 gjenstandar i samlingane. Dei fleste kjem frå Breim, men nokre kjem frå nabobygder.

  • Ytterøyane fyr - møte med ein av fyrvaktarane

    Ytrøyna, ei gruppe øyar, holmar og skjer, ligg nordvest av øya Kinn. På ei av øyane står kystfyret Ytterøyane fyr. Fyret vart sett i drift i 1881 og var bemanna fram til 1. mai 2004. I åra 1914-1928 var Theodor Skjelbred fyrvaktar.

test