Kulturhistorisk leksikon

Artikkel

  • Eid kyrkje

    Eid kyrkje er ei langkyrkje i tre som ligg i enden av Eidsgata på Nordfjordeid. Kyrkja, som har 750 sitjeplassar, vart vigsla 29. oktober 1849 av biskop Peder C. H. Kjerschow. Arkitekten var handelsmann Claus Wiese frå Eid. Kyrkja erstatta ei korskyrkje i tre som vart riven i 1849, og er den femte kyrkja på staden. Eid kyrkje er soknekyrkje for Eid sokn og hovudkyrkje i Eid prestegjeld.

  • Jølstra, Anga og Halbrendselva

    Desse tre elvane prydar Førdebygda, men kva tyder namna? Til Halbrendselva høyrer og elva Hundsrasta, som ligg i den "bymarka" Førde har fått seg bak Hafstadfjellet. Ingen av dei nemnde elvane har spikra forklaringar, men det er råd å tolke dei eller kaste lys over kva namna fortel.

  • Den Trondhjemske postvei - frå Utvik til Sunnmøre

    Postruta mellom Faleide i Stryn og Hellesylt på Sunnmøre starta i 1786. I byrjinga følgde postførarane gamle trakk, men også her vart det bygd ein samanhengjande veg i perioden 1790-1850.

  • Kunstmålaren Rolv Lorentz Muri

    Rolv Lorentz Muri (1921-1992) sin kunst er best kjend i traktene kring Olden og Stryn, men han er mellom dei beste kunstnarane innafor den moderne kunsten her i landet. Han høyrer til dei beste kunstnarane frå fylket i denne sjangeren saman med Gunnar S. Gundersen, Ludvig Eikaas, Oddvar Torsheim, Kjartan Slettemark og Knut Rumohr. Mykje av kunsten hans er i privat eige og han er representert i fleire sentrale kunstmuseum i Noreg.

  • Garden Gald

    Gald, Gadden, Galdane og Gold

    Frå mange av støylane i Indre Nordfjord får vi ei uvanleg fin utsikt over fjord og fjell. På Nordsida er det ei storarta utsikt innover fjorden frå Gadden i nærleiken av Rosetstøylen, der det også er bygt ei hytte. Men kva betyr så dette namnet Gadden – og fleirtalsforma Gaddane? Desse namna finst mange stader i fylket, men berre i Nordfjord, Sunnfjord og Ytre Sogn. I Midtre og Indre Sogn heiter slike stader Galden og Galdane, uttala /galdadn/ – og det finst 500 av dei, om ein reknar med samansette namn.

  • Kraftutbygging for industristaden Høyanger

    I Høyanger er spora etter kraftutbygginga som la sjølve grunnlaget for industristaden framleis godt synleg. I lia oppom Høyanger verk og riksvegen strekk Øyre- og Hjetlandsrøyra seg til fjells, og på fabrikkområdet nedanfor står kraftstasjon 1 - den fyrste kraftstasjonen i Høyanger.

  • Krigsminne på Gottraneset

    I 1942 måtte grunneigaren av Gottraneset flytte frå garden, og inn til Berle. Året etter flytta tyskarane kanonane sine frå Berle og ut i nye stillingar på Gottraneset.

  • Veg og ferje mellom Byrknesøy og fastlandet

    Vegsambandet mellom øyane Mjømna og Byrknesøy vart offisielt opna 13. september 1997. Det var 40 år etter at fylkesmann Nikolai Schei og vegsjef Egil Abrahamsen første gong var på synfaring for å vurdera korleis dei tre øyane kunne knytast saman. Bru mellom Sandøy og Mjømna stod ferdig i 1993. Bru mellom Sandøy og Mjømna stod ferdig i 1993, og i 2006 byrja arbeidet med veg- og brusamband til fastlandet.

  • Fresvik bedehus

    "Så seier eg Fresvik bedehus retteleg innvigt til sitt bruk. Amen." Det var orda til sokneprest Imenes under vigslinga, søndag 15. oktober 1978. Huset stod ferdig nøyaktig 56 år etter at dei første kronene blei sette inn i Leikanger sparebank.

  • Båtstoppestaden Steinen

    Steinen vart båtstoppestaden for Førde. Her vart det fleire aktivitetar, m.a. dei første industrielle verksemdene. Men som mange andre stoppestader hadde Steinen si tid berre så lenge båtrutene gjekk, og har i vår tid tapt sin sentrale plass i Førde.

  • Bergsvika - tidlegare trafikknutepunkt

    Bergsvika ligg ein snau kilometer innom ferjestaden Nordeide. Frå gamalt var Bergsvika hamn for bygda Berge eit stykke opp frå Bergsvika. Bygdefolket sa berre Vika. I ein tiårs-periode rundt 1900 var Bergsvik stoppestad for Fylkesbaatane. Deretter tok Nordeide over.

  • Dragseidet

    Dragseidet er kjend i norsk historie for ei stor hending, kristningstinget i år 997, då kong Olav Tryggvason samla stormenn frå fire fylke til ting med det føremål å omvende dei til kristendomen. I gamal tid drog dei sjøfarande båtane sine over Dragseidet for å sleppe å sigle rundt Stad.

  • Sunnfjord Hotell

    Sunnfjord Hotell vart opna i 1968. Initiativet var lokalt, mange mindre lokale aksjonærar stod bak, og Førde sine innbyggjarar har alltid vore ei viktig kundegruppe i det mest sentralt plasserte hotellet i Sogn og Fjordane.

  • Husefjellet - vaktstasjon til fjells

    Frå vaktstasjonen på Husefjellet kunne tyskarane halde god kontroll med ferdsla gjennom leia Indre Steinsund. Dessutan hadde dei fri utsikt til Sognesjøen. Her låg gjennom heile krigen ein mannskapsstyrke på 10-12 mann. Den primære oppgåva var å melde om fiendtlege fly og mistenkeleg båttrafikk.

  • Utegris under hedler på Helset

    Helset heiter garden på austsida av Loenvatnet, om lag 5 km frå Vassenden. Gardstunet ligg tett attmed vegen, på nedsida. På oppsida ligg ein overhendig stor stein der det er murt opp under eit framspring. I muren er der vindauga og døropning inn til ein romsleg hedler. Rundt denne hedleren heldt dei utegris for mange år sidan. Enno ligg brya (fóringsplassen) på utsida.

test