Kulturhistorisk leksikon

Artikkel

  • Nordsida kyrkje

    Nordsida kyrkje er ei arbeidskyrkje i betong som ligg på Roset på nordsida av Nordfjord i Stryn kommune. Kyrkja, som har 220 sitjeplassar, vart vigsla 9. desember 1973 av biskop Per Juvkam. Arkitekt Alf Apelseth frå Ørsta laga teikningane. Fram til 1967 var Nordsida ein del av Innvik sokn i Innvik prestegjeld, men vart då overført til Hornindal. Frå 1. januar 1981 vart Nordsida eige sokn i Hornindal prestegjeld.

  • DS "Thorolf" - agentbåt i over femti år

    Agentbåt var eit kjent begrep på første halvdelen av 1900-talet. Det var ein båt som frakta ein handelsreisande og varene hans til landhandlarar og andre forretningar rundt omkring på kysten og i fjordane. D/S "Thorolf" frå Langevåg på Sunnmøre var ein kjend agentbåt i Sogn og Fjordane. Agenten tok opp ordrar på dei kjende produkta Devolds blåtrøyer og Rose-makko. I dag fraktar båten turistar og kan smykka seg med å vera Nordens eldste dampbåt bygd av tre.

  • Gaupne gamle kyrkje

    Gaupne gamle kyrkje er ei langkyrkje i tre som står i kommunesenteret Gaupne i Luster kommune. Kyrkja, som har 130 sitjeplassar, vart bygd i perioden 1647-1652. Ho var soknekyrkje i Gaupne til det vart bygd ny kyrkje i 1907.

  • Femårsmeldingar om folkeskulen 1891-1895, 1896-1900 og 1901-1905

    Paragraf 77 i skulelova av 1889 fastsette at kvar kommune skulle utarbeida femårsmeldingar om folkeskulen. Dei er nå einskildvis og samla ei innhaldsrik skulehistorisk kjelde, og lett tilgjengeleg. Femårsmeldingane blei trykte opp i mange eksemplar. Fylkesarkivet har dei fleste frå kommunane i Sogn og Fjordane.

  • DS «Nordfjord 1» på pinsetur 1932. Mannssangforeningen «Freya» samla på framdekket.

    Fylkesbaatane – Om kaptein Wærness

    «en sjelden dyktig sjømann, godt anskrevet i det selskap han tjente i så lang tid [39 år], og meget godt likt av det reisende publikum”. Det var attest til kaptein H. Wærness i Bergens Tidende då Wærness runda 70 år, 18. juni 1939. Wærness er ein av dei ruvande kapteinane i Fylkesbaatan si soge. Han var skipsførar i 18 år, først på «Stavenes» i 1908, seinare på «Fjalir», «Sogn, «Firda», «Kommandøren» og «Nordfjord» 1.

  • Minnestøtte over falne ved Solund kyrkje på Hardbakke

    Ved kvar av dei tre kyrkjene i Solund står ei minnestøtte med namna på dei 16 sulingane som fall under andre verdskrigen. Fire av dei var frå Solund sokn. Støttene er heilt like og vart oppsette samtidig.

  • Astridstova i Feios

    I bakkane ovanfor butikken i Osen i Feios står det ei gamal stove som vert kalla Astridstova. I denne stova har det budd folk som vart kalla strandsitjarar.

  • Hebridene - Kjetil Flatnev

    "Ketil Flatnev var sogning." Det var overskrifta i eit stykke i Høyanger Folkeblad 8. desember 1956. Den historiekunnige balestrendingen Anders Skåsheim konkluderte på eit ordskifte som hadde vore - om kvar vikingkongen Kjetil Flatnev høyrde heime, i Sogn eller i Romsdal.

  • Vevring kyrkje - snikkar Lars Gjelsvik

    Vevring kyrkje var i minste laget då ho stod ferdig i 1846. Ei omfattande utviding var på tale rundt 1900, men arbeidet tok ikkje til før i 1944. Arbeidsleiaren for tømmermannsarbeidet var sløydlærar Lars Gjelsvik.

  • Sjølvportrett

    Fotografen Olai Fauske (1887-1944): Modernist og norskdomsmann

    Kva var det som fekk ein ung gut, fødd og oppvaksen på ein litt avsidesliggande gard i Sunnfjord kring siste hundreårskiftet, til å bli fotograf i heimbygda? Det var eit yrkesval som låg milevis unna det andre ungdomar på denne tida kunne tenkje seg. For dei som ikkje hadde ein gard å gå til var både utflytting til Bergen og, ikkje minst, draumen om Amerika meir lokkande, anten som eit høve til å legge seg opp pengar på hardt arbeid nokre år, eller som ein stad å byggje heile framtida si på.

  • Byggmeister Anders O. Korsvold

    Innetter Sognefjorden, på høgfjellet mellom Sogn og Austlandet og andre stader i fylket stod og står det mange staselege bygningar som byggmeister Anders O. Korsvold (1856-1912) reiste. Korsvold var ein mykje nytta byggmeister i Sogn. Det var fyrst og fremst hotell og kyrkjer han bygde, og i tillegg sette han opp og restaurerte fleire andre bygningar.

  • ”Forsvunne gardar” på Systrond

    I jordeboka Bergens Kalvskinn frå midten av 1300-talet er det nemnt seks gardar på Systrond som me ikkje lenger veit kvar låg. Dette er Eldridajord, Helgajord, i Skaganum, i Rudzase, i Biorgum og i Hemingswelli. Ingen av gardane er seinare nemnde i skriftlege kjelder i denne forma. Kva veit me om dei seks gardane? Er det mogeleg å knyta dei til ein geografisk stad i dag?

  • Monumentet over falne på Bømoen

    Etter mobiliseringa 9. april 1940 møtte innrullerte mannskap i Fjordane Regiment (IR 10) på Bømoen på Voss. Nær 5000 var med i kampane i Valdres. Fleire av regimentmannskapa vart seinare med i motstandsrørsla. Straks etter krigen vart det reist eit æresminne på Bømoen over falne frå Fjordane regiment.

  • 1905 - Stortingsmann Ivar Lind

    I 1905 vart Norge eit heilt fritt og sjølvstendig land. Unionen med Sverige vart oppløyst ved Stortinget sitt vedtak 7. juni. Denne artikkelen handlar om 1905-stortingsmannen Ivar Lind frå Florø.

  • Gamlehotellet på Hermansverk

    "Hotellet" kallar gamle folk den raudmåla, toetasjes trebygningen i sentrum av Hermansverk, men det er over 80 år sidan hotellverksemda slutta. No er "gamlehotellet" eit næringsbygg, med eit forlag, ein taxisentral og fleire andre leigetakarar.

test